Agentic AI Nedir? Satın Almada AI Agent Kullanımı

Agentic AI, yapay zekanın yalnızca bilgi veya içerik üretmesinin ötesine geçerek belirli hedefler doğrultusunda görev planlayabildiği ve yetkilendirildiği sistemlerde aksiyon alabildiği yeni bir çalışma modelini ifade eder. Satın alma süreçlerinde ise ihtiyaç analizinden tedarikçi belirlemeye ve teklif toplama aşamasına kadar birçok operasyonel görevin daha verimli yürütülmesini destekleyebilir.

Agentic AI Nedir?

Agentic AI, belirli bir hedefi gerçekleştirmek amacıyla gerekli adımları oluşturabilen, mevcut bilgileri değerlendirebilen ve yetkilendirildiği araçları kullanarak görev yürütebilen yapay zeka yaklaşımıdır.

Klasik komut ve yanıt modelinde kullanıcı çoğu zaman her adımı ayrı ayrı tarif eder. Agentic sistemlerde ise daha geniş bir hedef tanımlanabilir. Sistem bu hedef doğrultusunda planlama yapabilir, yeni bilgiler karşısında sonraki adımı değiştirebilir ve belirlenen sınırlar içerisinde işlem gerçekleştirebilir. Bu nedenle Agentic AI yalnızca gelişmiş bir sohbet deneyimi değil, hedef odaklı bir görev yürütme modeli olarak değerlendirilmelidir.

AI Agent ise bu yaklaşım içerisinde belirli bir görevi gerçekleştiren yazılım sistemidir. Bir AI Agent bilgileri değerlendirebilir, görevi alt adımlara ayırabilir, kendisine erişim izni verilen araçlarla işlem yapabilir ve elde ettiği sonuçlara göre bir sonraki adımı belirleyebilir.
Bu açıdan Agentic AI daha geniş çalışma yaklaşımını, AI Agent ise bu yaklaşım içerisinde görev yürüten uygulama bileşenini ifade eder.

Agentic AI Nasıl Çalışır?

Agentic AI sistemlerinin çalışma biçimi kullanılan teknolojiye, erişebildiği verilere ve kendisine tanımlanan yetkilere göre değişebilir. Genel çalışma mantığı ise hedefin anlaşılması, gerekli bilgilerin toplanması, görevin planlanması ve uygun araçların kullanılması üzerine kuruludur.

Tipik bir süreç şu adımlardan oluşabilir:

1-Hedef belirlenir: Sistemin tamamlaması gereken görev veya ulaşması gereken sonuç tanımlanır.
2-Gerekli bilgiler toplanır: AI Agent, erişmesine izin verilen veri kaynaklarından görevle ilgili bilgileri elde eder.
3-Görev planlanır: Karmaşık görev daha küçük adımlara ayrılır ve işlem sırası belirlenir.
4-Araç ve sistemler seçilir: Görevin yürütülmesi için kullanılabilecek yetkilendirilmiş uygulamalar veya veri kaynakları belirlenir.
5-Aksiyon alınır: AI Agent kendisine verilen yetkiler kapsamında gerekli işlemleri gerçekleştirir.
6-Sonuç değerlendirilir: Yapılan işlemin hedefe ulaşıp ulaşmadığı kontrol edilir ve gerektiğinde plan güncellenir.
7-Gerekli durumlarda insan onayı alınır: Finansal veya ticari açıdan kritik işlemler kullanıcı kontrolüne bırakılabilir.

Her AI Agent'ın bu adımların tamamını insan müdahalesi olmadan gerçekleştirmesi gerekmez. Otonomi seviyesi, kullanım senaryosuna ve sisteme verilen yetkilere göre değişebilir.

Agentic AI Kullanım Alanları Nelerdir?

Agentic AI; müşteri hizmetleri, finansal süreçler, tedarik zinciri yönetimi, operasyon yönetimi ve satın alma gibi çok adımlı iş süreçlerinde görevlerin yürütülmesini destekleyebilir. Örneğin verilerin analiz edilmesi, uygun seçeneklerin belirlenmesi, belirli kriterlere göre listelerin oluşturulması, süreçlerin başlatılması ve sonuçların kontrol edilmesi gibi görevlerde AI Agent'lardan yararlanılabilir.

Satın alma süreçlerinde ise Agentic AI; satın alma ihtiyacının analiz edilmesi, uygun tedarikçilerin belirlenmesi, teklif süreçlerinin hazırlanması ve tekrarlayan operasyonel görevlerin yürütülmesi gibi alanlarda kullanılabilir. Bu kullanım alanlarını satın alma özelinde daha detaylı inceleyelim.

Agentic AI ve Üretken Yapay Zeka Arasındaki Fark Nedir?

Üretken yapay zeka ile Agentic AI arasındaki temel fark amaç ve çalışma modelinde ortaya çıkar. Üretken yapay zeka ağırlıklı olarak metin, görsel, kod veya benzeri içerikler oluşturmaya odaklanırken Agentic AI bir hedefe ulaşmak amacıyla planlama ve görev yürütme üzerine çalışır.

Ancak bu iki yaklaşım birbirinin alternatifi değildir. Üretken yapay zeka modelleri, bir agentic sistemin görevlerini yerine getirirken kullandığı bileşenlerden biri olabilir. Aynı uygulama içerisinde içerik üretme, araç kullanma ve işlem gerçekleştirme yetenekleri birlikte bulunabilir.

Satın Alma Süreçlerinde Agentic AI Nasıl Kullanılabilir?

Satın alma, yalnızca fiyat karşılaştırmasından oluşmayan ve çok sayıda operasyonel adım içeren bir iş sürecidir. İhtiyacın belirlenmesinden tedarikçi araştırmasına, teklif toplamadan değerlendirme aşamasına kadar farklı görevlerin birbiriyle uyumlu şekilde yürütülmesi gerekir.

Agentic AI bu noktada yalnızca satın alma uzmanına öneri veren bir araç olmaktan çıkarak belirlenmiş görevlerin verilen yetkiler içerisinde yürütülmesini sağlayabilir. Böylece mevcut teklif ve ihale yönetimi süreçleri daha ileri seviyede görev otomasyonuyla desteklenebilir.

Satın Alma İhtiyacının Analiz Edilmesi

AI Agent satın alma talebinde bulunan kategori, ürün, hizmet veya teknik gereksinimlerle ilgili bilgileri değerlendirebilir. Bu değerlendirme, sonraki aşamalarda hangi verilere ve tedarikçi özelliklerine ihtiyaç duyulacağının belirlenmesine yardımcı olabilir.
Eksik veya belirsiz taleplerde ise insan kontrolü önemini korur.

Uygun Tedarikçilerin Belirlenmesi

AI Agent, tanımlanan kriterleri ve erişmesine izin verilen veri kaynaklarını kullanarak potansiyel tedarikçileri değerlendirebilir. Böylece satın alma uzmanlarının manuel tedarikçi araştırmasına ayırdığı operasyonel iş yükünün bir bölümü azaltılabilir.
Nihai tedarikçi kararında ise şirket politikaları, ticari koşullar ve satın alma ekibinin değerlendirmesi dikkate alınmalıdır.

Tedarikçi Listelerinin Oluşturulması

Uygunluk kriterlerini karşılayan işletmeler bir tedarikçi veya katılımcı listesinde toplanabilir. AI Agent bu işlemi kendisine tanımlanan veri kaynakları ve kurallar doğrultusunda gerçekleştirebilir.
Özellikle stratejik veya kritik alımlarda hazırlanan listenin satın alma uzmanı tarafından kontrol edilmesi uygun bir kontrol mekanizması oluşturabilir.

RFQ Süreçlerinin Hazırlanması

AI Agent, teklif toplama sürecinin hazırlanması ve ilgili tedarikçilerin sürece dahil edilmesi gibi operasyonel işlemleri destekleyebilir. Böylece bir satın alma talebinin teklif toplama aşamasına taşınmasında gereken manuel adımlar azaltılabilir.
Fiyat teklifi talebi süreçlerinin temel aşamaları hakkında daha ayrıntılı bilgi için RFQ Nedir? içeriği incelenebilir.

Tekrarlayan Operasyonel Görevlerin Otomatikleştirilmesi

Satın alma ekipleri veri toplama, liste oluşturma ve süreç başlatma gibi tekrarlayan işlemlere önemli ölçüde zaman ayırabilir. AI Agent, uygun görevleri belirlenen yetkiler içerisinde yürüterek bu operasyonel yükün azaltılmasını destekleyebilir.
Böylece satın alma uzmanları kategori stratejisi, tedarikçi ilişkileri ve müzakere gibi daha fazla insan değerlendirmesi gerektiren alanlara daha fazla zaman ayırabilir.

Satın Alma Verilerinin Analiz Edilmesi

Agentic sistemlerden satın alma verilerinin işlenmesi, sınıflandırılması veya farklı kaynaklardaki bilgilerin bir araya getirilmesi amacıyla yararlanılabilir.
Ancak sonuçların güvenilirliği kullanılan verilerin doğruluğuna, entegrasyonlara ve sistem tasarımına bağlıdır. Bu nedenle her satın alma çözümünün aynı analiz özelliklerini sunduğu varsayılmamalıdır.

Satın Almada AI Agent Kullanım Senaryosu

Agentic AI'ın satın alma sürecinde nasıl çalışabileceğini somutlaştırmak için örnek bir satın alma talebi üzerinden ilerleyelim.
Bir şirketin belirli bir ürün veya hizmet için yeni bir satın alma talebi oluşturduğunu düşünelim.

1. Satın alma talebi sisteme gelir: Talepte ürün veya hizmet türü, kategori, teknik gereksinimler ve mevcut diğer bilgiler bulunur.
2. AI Agent talebi analiz eder: Agent, talepteki bilgileri değerlendirerek satın alma sürecinin ilerleyebilmesi için gerekli kriterleri belirler. Eksik veya belirsiz bilgiler bulunması hâlinde kullanıcı kontrolü devreye girebilir.
3. Uygun tedarikçiler belirlenir: AI Agent, tanımlanan kriterleri ve erişebildiği tedarikçi verilerini kullanarak ihtiyaca uygun olabilecek işletmeleri belirler.
4. Katılımcı listesi oluşturulur: Kriterleri karşılayan tedarikçiler teklif toplama sürecinde kullanılacak katılımcı listesine alınabilir. Kritik alımlarda listenin satın alma uzmanının onayına sunulması mümkündür.
5. Teklif toplama süreci hazırlanır: Gerekli bilgiler ve tedarikçiler belirlendikten sonra AI Agent, kendisine tanımlanan yetkiler kapsamında teklif toplama sürecinin hazırlanmasını ve başlatılmasını destekleyebilir.
6. Kritik ticari kararlar satın alma ekibinde kalır: AI Agent operasyonel adımları yürütürken müzakere, ticari değerlendirme, tedarikçi ilişkileri ve nihai karar gibi uzmanlık gerektiren alanlarda insan kontrolü devam eder.

Bu senaryoda temel fark, yapay zekanın yalnızca bir tedarikçi önerisi veya metin üretmesi değildir. AI Agent satın alma ihtiyacından başlayan ve teklif sürecine kadar uzanan birbirine bağlı görevleri belirli bir hedef doğrultusunda yürütebilir. Kaynak içerikte de ihtiyaç analizi, tedarikçi belirleme, liste hazırlama ve teklif sürecini başlatma bu kullanım modelinin temel adımları olarak yer almaktadır.

Geleneksel Satın Alma Otomasyonu ile AI Agent Arasındaki Fark Nedir?

Geleneksel otomasyon sistemleri, önceden tanımlanan kuralların ve iş akışlarının tutarlı biçimde uygulanmasında önemli avantajlar sağlar. AI Agent yaklaşımında ise görev sırasında ortaya çıkan bilgiler değerlendirilebilir ve sonraki işlem mevcut koşullara göre belirlenebilir.

Bu durum Agentic AI'ın geleneksel otomasyonu gereksiz hâle getirdiği anlamına gelmez. İki yaklaşım birlikte kullanılarak hem standart kuralların uygulanması hem de daha esnek görev yönetimi desteklenebilir.

Satın Alma Ekipleri İçin AI Agent Kullanmanın Avantajları Nelerdir?

AI Agent kullanımının temel amacı satın alma uzmanının bütün görevlerini teknolojiye devretmek değil, zaman alan ve tekrarlayan operasyonların bir bölümünü otomatikleştirmektir.

Satın alma ekipleri açısından AI Agent kullanımı;

• manuel ve tekrarlayan işlerin azaltılmasını,
• tedarikçi araştırmasının hızlandırılmasını,
• büyük veri setlerinin daha kısa sürede değerlendirilmesini,
• standart operasyonların daha tutarlı yürütülmesini,
• uzmanların strateji, müzakere ve tedarikçi ilişkilerine daha fazla zaman ayırmasını destekleyebilir.

Bu faydaların düzeyi veri kalitesine, sistem entegrasyonlarına ve uygulama tasarımına bağlıdır. AI Agent kullanımı tek başına kesin bir maliyet tasarrufu veya belirli bir performans sonucu garanti etmez.

Dijital satın alma süreçleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için E-Satın Alma Nedir? içeriği incelenebilir.

Agentic AI Kullanımında İnsan Kontrolü ve Veri Güvenliği

Satın alma süreçleri finansal sonuçlar, tedarikçi ilişkileri ve ticari yükümlülükler doğurabileceği için AI Agent'a verilen yetkilerin sınırları açık biçimde belirlenmelidir.

Özellikle tedarikçi seçim kriterleri, istisnai işlemler ve geri alınması güç kararlar gibi konularda insan onayı önemli bir kontrol mekanizması oluşturabilir. AI Agent tarafından kullanılan verilerin ve üretilen sonuçların doğruluğunun kontrol edilmesi de süreç yönetiminin bir parçasıdır.

Veri güvenliği açısından ise AI Agent'ın;

• hangi verilere erişebildiği,
• hangi sistemleri kullanabildiği,
• hangi işlemleri gerçekleştirebildiği,
• hangi işlemlerde insan onayı gerektiği,
• kullanıcı yetkilerinin nasıl yönetildiği,
• gerçekleştirilen işlemlerin nasıl kayıt altına alındığı açık biçimde tanımlanmalıdır.

Kurumsal satın alma sistemlerinde şirket bilgileri, tedarikçi kayıtları ve ticari nitelikte veriler bulunduğu için erişim kontrolleri ve işlem kayıtları hem güvenlik hem de denetlenebilirlik açısından önemlidir.

Satın alma süreçlerinde veri güvenliği hakkında daha ayrıntılı bilgi için Satın Alma Süreçlerinde KVKK ve Veri Güvenliği içeriğinden yararlanılabilir.

Promena PROMi AI Agent Satın Alma Süreçlerinde Nasıl Kullanılıyor?

PROMi, Promena'nın sourcing çözümü içerisindeki Teklif ve İhale Yönetimi Modülü kapsamında çalışan AI Agent'tır.

Güncel ürün bilgisinde PROMi'nin satın alma ihtiyacını analiz ettiği, uygun tedarikçileri belirlediği, katılımcı listesini oluşturduğu ve teklif toplama sürecini otomatik olarak başlatabildiği belirtilmektedir.

Bu yapı sayesinde satın alma sürecinde birbirini takip eden operasyonel adımlar tek tek manuel olarak yürütülmek yerine, aynı hedef doğrultusunda AI Agent tarafından desteklenebilir.

PROMi'nin çalışma akışı temel olarak şu adımları kapsar:

1. Satın alma ihtiyacının analiz edilmesi
2. Uygun tedarikçilerin belirlenmesi
3. Katılımcı listesinin oluşturulması
4. Teklif toplama sürecinin başlatılması

Bu kullanım modeli, operasyonel görevlerde harcanan zamanı azaltarak satın alma ekiplerinin stratejik kararlara daha fazla odaklanmasını desteklemek üzere konumlandırılmıştır.

PROMi'nin güncel özellikleri ve bağlı olduğu çözüm Promena Teklif ve İhale Yönetimi sayfasından incelenebilir.

Agentic AI Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Agentic AI ne demek?

Agentic AI, belirli bir hedef doğrultusunda görev planlayabilen, mevcut bilgileri değerlendirebilen ve izin verilen araçlarla aksiyon alabilen yapay zeka yaklaşımıdır. Sistemin otonomi seviyesi verilen yetkilere göre değişebilir.

AI Agent nedir ve nasıl çalışır?

AI Agent, belirli bir görevi gerçekleştirmek amacıyla bilgi toplayabilen, gerekli adımları planlayabilen ve yetkilendirilen araçları kullanabilen yazılım sistemidir. Görev sırasında ortaya çıkan sonuçlara göre sonraki işlemi belirleyebilir ve gerektiğinde insan onayıyla çalışabilir.

Agentic AI ile üretken yapay zeka arasındaki fark nedir?

Üretken yapay zeka temel olarak içerik veya yanıt üretmeye odaklanır. Agentic AI ise bir hedef doğrultusunda planlama yapmaya ve görev yürütmeye odaklanır. İki yaklaşım aynı uygulama içerisinde birlikte kullanılabilir.

AI Agent ile chatbot arasındaki fark nedir?

Chatbot çoğunlukla kullanıcıyla iletişim kurmaya ve soruları yanıtlamaya odaklanır. AI Agent ise belirli bir görevi gerçekleştirmeye odaklanabilir, yetkilendirildiği araçları kullanabilir ve görevin sonucuna göre sonraki adımı belirleyebilir. Bazı modern chatbot uygulamalarında agentic özellikler de bulunabilir.

AI Agent tamamen otonom çalışabilir mi?

Bazı görevlerde yüksek seviyede otonomi mümkün olabilir ancak bu bütün AI Agent'lar için geçerli değildir. Yetki seviyesi sistem tasarımına ve kullanım senaryosuna göre belirlenir. Kritik işlemler insan onayına bağlanabilir.

Agentic AI satın alma uzmanlarının yerini alabilir mi?

Agentic AI'ın satın alma uzmanlarının tamamen yerini almasından çok, çalışma biçimlerini dönüştüren bir teknoloji olarak değerlendirilmesi daha uygundur. AI Agent veri toplama, tedarikçi listesi hazırlama ve belirli süreçleri başlatma gibi operasyonel görevlerin bir bölümünü üstlenebilir. Buna karşılık kategori stratejisi, tedarikçi ilişkileri, müzakere, ticari değerlendirme ve kritik kararlar insan uzmanlığının önemli olduğu alanlardır.